Burgerinitiatieven: regisseren of loslaten? There’s an app for that

Kenmerk van de informatiesamenleving is dat burgers mondiger worden, en zelf aan de slag gaan. Met de opkomst van internet kunnen we elkaar immers makkelijker vinden en is er een grote hoeveelheid informatie binnen handbereik. De ontwikkelingen op gebied van ICT en internet maken het de burger makkelijker om gezamenlijk initiatief te nemen. Ook binnen de smart city spelen burgerinitiatieven dus een rol. Afgelopen week las ik verschillende stukken over burgerinitiatieven, al dan niet in smart city context. Opnieuw komen de tegenstrijdigheden naar voren: regisseren of loslaten; veel potentie maar weinig resultaat; algoritmes en sturing door ICT of de stad als vrij en open platform?

Overheden werken graag samen met burgers. In de participatiesamenleving draagt iedereen zijn steentje bij en zetten burgers zich actief in. Die nieuwe vormen van samenwerking brengen natuurlijk uitdagingen met zich mee. Nieuwe samenwerkingen vragen om nieuwe rollen, terwijl betrokken partijen vaak in hun oude rol blijven zitten. Uit onderzoek van de Universiteit Wageningen bleek dat veel gemeenten te dicht op burgerinitiatieven zitten. Burgerparticipatie staat bij veel overheden hoog in het vaandel, en de ondersteuning daarvan is dan ook belangrijk. Door deze ondersteuning vervallen ook de initiatieven in hun oude rol, burgers stellen zich afhankelijk op en kijken afwachtend naar gemeenten. Daarbij worden vaak grote doelen gesteld, gericht op ‘leefbaarheid’ of ‘voorzieningen’, die het voor het initiatief lastig maken om concrete en behapbare plannen te maken. Voor de uitvoering wordt dus hoopvol naar gemeenten gekeken voor ondersteuning. In het onderzoek wordt dan ook de aanbeveling gedaan om bij burgerinitiatieven te focussen op concrete doelen en projecten, waarbij gemeenten alleen betrokken worden wanneer specifieke kennis nodig is.  Meer vrijheid en zelfstandigheid voor de burger dus.

In een blog op platform31 haalt Gerwin Gabry aan dat met het vrijlaten van burgerinitiatieven de hoog aangeschreven Nederlandse planningstraditie verloren gaat. Het is belangrijk om regie en eindverantwoordelijkheid in de hand te houden. Gabry stelt dat om initiatieven tot hun recht te laten komen overheden juist een heldere koers moeten varen en moeten plannen waar nodig, om te voorkomen dat een wildgroei aan initiatieven zonder structuur ontstaat.
Ik vraag me af of deze ‘wildgroei’ echt een probleem is. Natuurlijk is het  van belang om burgerinitiatieven op elkaar aan te laten sluiten, ontwikkelingen te volgen en als overheid hier op in te spelen, maar is het een probleem dat er naast de initiatieven die aansluiten bij beleid ook andere initiatieven ontstaan? Volgens mij kunnen deze initiatieven naast elkaar bestaan. Desalniettemin vraagt ook het aansluiten van de overheid bij burgerinitiatieven een bepaalde ondersteuning. Maar hoe pak je die sturing op zonder de potentie van burgerinitiatieven de kop in te drukken door te veel in ‘oude’ rollen te vervallen?

Hoe ga je om met deze impasse: als overheid wel aansluiten en inspelen op, maar je niet bemoeien met burgerinitiatieven? Misschien kunnen we hier ook het moderne gezegde aanhalen: There’s an app for that. Tot zover heb ik het vooral over de offline kant van burgerinitiatieven gehad, terwijl juist ICT burgers in staat stelt om te verbinden, kennis te vergaren en snel te leren. Bart Lacroix betoogt dat civic crowdfunding een oplossing kan zijn om burgers zelfstandig te laten zijn en hun eigen funding te regelen, onafhankelijk van subsidieregelingen van de gemeente. Daarbij biedt crowdfunding een mooie mogelijkheid om commitment te creëren. Zoals een betrokkene bij een burgerinitiatief in mijn afstudeeronderzoek zei: ‘Als de gemeente gaat betalen, dan zijn ze ook meer betrokken om er een succes van te maken’. Hetzelfde geldt natuurlijk voor burgers: Als je als burgers samen een initiatief opzet én betaalt, is er meer commitment om er een succes van te maken.
Zoals Lacroix aangeeft is naast crowdfunding ook crowdsourcing essentieel. Het gaat niet alleen om geld verzamelen, maar ook om kennis en vaardigheden. Door dit online te verzamelen kun je mensen offline bij elkaar brengen, om een initiatief door te zetten. Daarnaast kunnen er via crowdfunding platforms voorwaarden gesteld worden: wat zijn de doelen, deadlines en wat moet er opgeleverd worden? Daarop kan toezicht gehouden worden vanuit het platform, maar nog sterker vanuit de crowd, de  geldschieters en kennisleveranciers kunnen via sociale controle bijdragen aan het bereiken van doelen.
En de regie van de overheid? Crowdfunding platforms geven een goede mogelijkheid voor gemeenten om te monitoren: Waar liggen de initiatieven? Waar is interesse in? Waar is draagvlak voor? Welke projecten sluiten aan bij beleid? Hiermee kan ook de kritiek van Gabry opgevangen worden: Er kan overzicht gehouden worden op de projecten en aansluiting gezocht worden waar projecten aansluiten op beleid. Zo nodig kan een gemeente hier ook een project een extra steuntje geven.

ICT toepassingen kunnen dus ingezet worden om om te gaan met die veranderende vormen van samenwerking tussen overheid en burger. Maar zoals altijd, te veel is niet goed. Er is niets belangrijker dan de balans tussen off- en online te houden, technologie en samenleving samen te laten gaan, zonder dat de één de ander overschaduwt. Martijn de Waal legt uit dat de kracht ligt in de stad als open platform, waarin we constant onbekenden ontmoeten en zo nieuwe contacten en ideeën ontstaan. De drang om alles digitaal te monitoren creëert een ‘filter-bubble’ alleen dat wat uit data gefilterd wordt zien we, zonder open te staan voor de onbekende buurman. De stad moet een open platform blijven, en niet een gesloten algoritme worden. Daarom is het van belang om juist de zachte kant mee te nemen in de ontwikkeling van smart cities, en niet enkel te focussen op technologie.

 

 


Sources :

  1. http://www.wageningenur.nl/nl/nieuws/Burgerinitiatieven-ambities-genoeg-maar-lang-niet-altijd-met-resultaat.htm
  2. http://www.platform31.nl/nieuws/civic-crowdfunding-bindt-lokale-kracht
  3. http://www.platform31.nl/blogs/blogs-van-onze-partners/regisseren-is-niet-hetzelfde-als-loslaten

Leave a Reply